Bazı ölüm vakalarına rastlandıysa da doktorların dediğine göre tıbbi bir müdahale olmadan bir çok kişinin bu hastalığı atlatması mümkünmüş ancak yüksek risk kategorisinde olan hamilelerin, küçük çocukların, bebek ebeveyinlerinin ve yaşlıların aşı olması tavsiye ediliyor.

Genel olarak domuz gribi nedir ne değildir kısaca göz atmak gerekirse:

Domuz gribi nedir?

Domuz gribi, A (H1N1) tipi virüsten kaynaklanan, insanlarda hastalığa yol açan viral bir hastalıktır. Hastalık ilk kez Meksika ve ABD’de görülmüş ve daha sonra birçok ülkeye yayılmıştır.

Bu yeni H1N1 virüsü neden” domuz gribi olarak adlandırılmaktadır?

Bu virüse “ domuz gribi” denmesinin sebebi, domuzlar arasında görülen grip virüslerine çok benzediğinin gösterilmiş olmasıdır. Bu yeni virüs insan, domuz ve kuş virüslerinin bir karışımıdır.

Domuz gribi (A/H1N1) virüsü bulaşıcı mıdır?

Domuz gribi A(H1N1) virüsü bulaşıcıdır ve insandan insana geçmektedir.

Domuz gribinin (A/H1N1) belirtileri nelerdir?

Domuz gribinin belirtileri, insanlarda görülen grip belirtilerine benzerdir. Bunlar:

• Ateş (>38C),
• Öksürük,
• Boğaz ağrısı,
• Yaygın vücut ağrısı,
• Baş ağrısı,
• Üşüme ve
• Yorgunluk

gibi belirtileri içermektedir. Bazı vakalarda kusma ve ishal de görülebilmektedir.

Domuz gribi (A/H1N1) nasıl bulaşmaktadır?

Domuz gribinin de yine mevsimsel griple aynı şekilde yayıldığı düşünülmektedir. Grip virüsleri insandan insana öksürük ve hapşırma yoluyla bulaşmaktadır. Grip virüsü bulaşan bir yere dokunulduktan sonra, eller ağız ya da buruna götürüldüğünde de hastalık bulaşabilir.

Sulardan domuz gribi (A/H1N1) virüsü bulaşabilir mi?

İçme, kullanma ve havuz sularıyla bulaşma gösterilmemiştir.

Domuz gribini tedavi eden ilaçlar var mıdır?

Evet. Domuz gribinin tedavisi veya bu hastalıktan korunmak için doktor kontrolünde kullanılabilecek ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçlar doktor tarafından önerilmedikçe, reçetesiz olarak kesinlikle kullanılmamalıdır.

Hastalığa yakalanan kişiler ne kadar süreyle bulaştırıcıdır?

Kişiler, belirtilerin başlamasından bir gün öncesi ve 7 gün sonrasına kadar bulaştırıcıdırlar.

Daha çok hangi yüzeyler bulaşma kaynağıdır?

Öksürük ve hapşırma yoluyla, hasta kişinin tükürük zerrecikleri havaya yayılarak sandalye, masa gibi yüzeylere bulaşabilir. Kişi virüsün bulaştığı bir yere dokunduktan sonra ellerini ağzına, gözlerine veya burnuna sürerse virüs bulaşabilir. Bu yüzeylerde virüsün ne kadar süreyle canlı kalabileceğini etkileyen ısı, nem oranı, yüzey niteliği gibi pek çok faktör söz konusudur. Hasta kişinin temasının olduğu bu yüzeylere dokunulmamalı, herhangi bir sebeple dokunulduysa eller yıkanmalıdır.

Ev ve eşyaların temizliğinde nelere dikkat etmek gerekir?

Grip virüsünün yayılmasını önlemek için, yüzeylerin (masalar, kapı kolları, banyo yüzeyleri, mutfak tezgahı, oyuncaklar vb) günlük temizlikte kullanılan deterjanlarla temizlenmesi yeterlidir. Günlük kullandığımız temizlik maddeleri dışında klor, hidrojen peroksit, iyotlu antiseptikler ve alkol gibi bazı kimyasal maddeler de etkilidir.

Hastalara ait çarşaf, çamaşır, havlu ve kap kacağın ayrı olarak yıkanmasına gerek yoktur. Ancak, bu eşyalar yıkanmadan başkası tarafından kullanılmamalıdır. Bu çarşaflar mümkün olduğunca elle temas edilmeden taşınmalı ve yıkanmalıdır. Hastanın çarşafları, çamaşırları değiştirildikten sonra eller mutlaka sabunlu suyla yıkanmalıdır. Hastaya ait kap kacak ya bulaşık makinesinde ya da elde deterjan kullanılarak yıkanmalıdır.

Domuz gribinden kendimi nasıl koruyabilirim?

Aşının hazırlanma/üretim süreci uzun olduğundan şu anda sınırlı sayıda domuz gribi aşısı sağlık kurumlarına gözetim altında dağıltılmaktadır.

Aşağıdaki önlemleri alarak sadece gripten değil; grip gibi solunum yoluyla bulaşan tüm hastalıklardan kendinizi koruyabilirsiniz:

• Öksürme ve hapşırma sırasında ağzınızı ve burnunuzu bir mendil ile kapatınız. Mendilinizi kullandıktan sonra çöp sepetine atınız.
• Öksürdükten ve hapşırdıktan sonra ellerinizi bol sabun ve suyla yıkayınız. Alkol içeren el yıkama antiseptikleri de etkilidir.
• Kirli ellerinizle gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza dokunmayınız.
• Domuz gribine yakalanırsanız, belirtilerin başlamasından 7 gün sonrasına ya da belirtilerinizin tamamen geçmesinden bir gün sonrasına kadar evde istirahat ediniz.
• Hastalığın bulaşmaması için çevrenizdeki kişilerden uzak durunuz.
• Bulunduğunuz mekanı sık sık havalandırınız.

Hastalıktan korunmak için ellerimi nasıl yıkamalıyım?

Ellerinizi 15-20 saniye süreyle su ve sabunla yıkamalısınız. Su ve sabuna ulaşamadığınız yerlerde alkol içeren el antiseptikleri kullanabilirsiniz. Şekillerle el yıkamayı görmek için tıklayınız.

Hastalanırsam ne yapmalıyım?

Domuz gribi şüpheli bir kişi ile temastan sonraki 7 gün içinde kendinizde yukarıda sıralanan hastalık belirtileri olduğunu hissederseniz hemen bir doktora başvurmalısınız. Doktorunuz herhangi bir teste ya da tedaviye ihtiyacınızın olup olmadığına karar verecektir.

Eğer hastalandıysanız veya hastalık belirtilerini gösteriyorsanız evde istirahat ediniz ve çevrenizdeki kişilerden de onlara bulaştırmamak için uzak durunuz.

Erişkinlerde acil müdahale gerektiren belirtiler nelerdir?

• Zor nefes almak veya nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı
• Sık ve uzun süreli kusma

Çocuklardaki acil müdahale gerektiren belirtiler nelerdir?

• Hızlı veya zor nefes alma
• Vücutta solgunluk ya da morarma
• Beslenememe
• Uyarılara cevapta azalma ve uykuya meyil
• Huzursuzluk
• Ateşle beraber döküntü görülmesi

İnternette güvenilir kaynaklarda, özellikle yabancı kaynaklarda, bunca açık ve net bilgi varken bilen bilmeyen bir çok e-mail yazıp yaymaya başlayınca milletteki panik doğal olarak arttı. Bunlara cevap olarak bir e-mail listesinde Dr. Moshe Arditi‘nin yaptığı açıklama söyle:

YENİ GRİP AŞISI (H1N1 = Swine flu = domuz gribi) ile ilgili doğrular:

1. “Amerika aşıyı stokpile etti bizlere ikinci sınıf aşı kaldı” diyen kimse yanlış demiş. Burada (Amerika) daha sırf 11 milyon aşı dağatıldı ve hala bekliyorlar o üç veya dört şirketten. Yani aynı aşılar kullanılıyor bütün dünyada. Kimseye ikinci sınıf aşı verilmiyor.
2. bu aşıyı yapmak çok zor değil aynı seasonal flu aşısı gibi yapılıyor ancak daha da kolay üç strain yerine bir strain kullanıldığı için. Aynı şekilde yapıldığı zaman seasonal grip aşısının ne yan etkisi varsa by H1N1 aşısınında aynı yan etkisi var, daha fazla değil.
3. Üç tip aşı yapıldı kullanılmak için
   1. flumist (inteanasal), çocuklar için ve 50 yaş altında olanlar için (hamile olanlara ve astımı olanlara verilmiyor)
   2. killed vaccine. Bu aşı az miktar thimerasol preservativi taşıyor. Thimerosal’un aşılarda hiç bir yan etki yapmadığı zaten bilimsel olarak ispatlandı yani Amerika’da aşı olanların yüzde 99′u bu aşıyı, Thimerosal içereni,  alıyor.
   3. Novartis şirketi preservativsiz yanı içinde Thimerasol olmayan aşıyı çıkardı. Birçok hamile hanımlar bunu tercih ediyor.

O yüzden belki bunu yazan doktor belki Thimerasol içeremeyen aşıyı önermek istedi herhalde hamile olanlara. Onu anlarım. AMA orijinal emaili tekrar tekrar okudum hiç öyle birşey yok o yüzden cevap yazdım. Birde Türk gazete ve TV’lerinde çıkan, bilime dayanmayan saçma sapan yazılar görünce doktorlara çok daha önemli görevler düşüyor halkı doğru bilgilendirmek için.

Birde bu aşıyı alıp doğuran biri yok daha yazılmış. Bilmiyorum oda size bunu yollayandan mı yoksa sizden mi. Son araştırdığımda hamilelik 9 ay sürüyordu. H1N1 aşıları daha yeni çıktı ve yapılıyor tabiki daha doğan çocuk ölmeyecek. AMA bildiğimiz iki şey var:

1. dünyada yüzlerce hamile kadın H1N1 gribi, ve binlerce hamile kadın normal seasonal grip yüzünden öldü, o yüzden grip aşısı uzun senelerden beri hamile kadınlara özellikle verilir,
2. yüz binlerce hamile kadına geçmiş senelerde normal seasonal grip aşısı verildi ve hiçbir yan etki görülmedi, doğan çocuklarda, ve bu ölümcül grip önlendi hamilelerde. Bu aşının da (özellikle preservativsiz olan H1N1 aşısının da) aynı şekilde yapıldığı için yan etki yapmadı çok az ihtimal bilimsel olarak.

Umarım bu açıklama yardımcı olur. Hürmetlerle.

Moshe Arditi , MD
Prof of Pediatrics. UCLA School of Medicine
Vice Chair Dep of Pediatrics
Director Div of Pediatric Infectious Diseases
Cedars Sinai Medical Center

İlk Belirtiler

Sanırım 2003 yılıydı, kapıya doğru gitmek istediğimde kendimi duvarda bulmaya başladığım, şeker hastası olmadığım halde inanılmaz, ileri derece ağız kuruluğum yüzünden zor günler yaşamaya başladığımda. Sonra giderek elimde tuttuğum bardağı düşürmemek için sıkı sıkı kavramam gerektiğini, oturduğum yerden kalktığımda yavaş hareket etmem gerektiğini, o dayanılmaz başdönmesi geldiğinde yere secde edip, başıma kan gitmesini sağlamayı, bunların hepsini öğrenmeye başladım. Gittiğim tüm doktorlar bir türlü neyim olduğunu bilemiyorlardı. Amerika’da sağlık sigortanız olması bir dert, olmaması bin dert. Ben de uzun zamandır geçici işlerde çalıştığımdan sağlık sigortam da yok. Bu yüzden uzun bir ara hiç bir doktora bile görünemedim zaten. Göründüğüm zaman da sağlık sistemini sigorta şirketleri yönettiğinden, doktorunuz sizi bir uzman doktora göndermekten, sigortanın onaylamayabileceğini düşündükleri testleri yapmaktan her zaman kaçınıyorlar. Buraya geldiğimden beri her hastalığımı kendim teşhis etmiştim bu yüzden.

Geçen sene geçici işlerle bir sene çalıştığım üniversite hastanesinde, “community hospital” sayılan hastanelerden ücretsiz ya da çok indirimli sağlık hizmeti alabileceğimizi de öğrendim. Ben de bu üniversite hastanesine başvurudum ve nihayet altı aylık zamanlarla ücretsiz sağlık hizmeti almaya başladım. Tabi bu sağlık hizmeti kısıtlı ama yine de en azından bir doktorun size takip edebilmesini sağlıyor. Amerika’ya geldiğimden beri ilk olarak bir doktor gerçekten neyim olduğunu bulmaya çaba gösteriyordu. Belki bir üniversite hastanesi olması dolayısıyla, belki de sadece bu doktorun kişiliği ile ilgili bir durumdu ama doğrusu ben çok mutluydum. Bir kaç aylık yoğun muayene ve testler sonucu hiç değilse şikayetlerimin sinir sisteminden kaynaklandığı sonucuna ulaşmıştı doktorum. Göz bebeklerimin devamlı sanki atropin damlatılmış gibi açık olduğunu gördüğünde bu kanısında haklı olduğunu anladığını söylemişti. Tam da Türkiye’ye gelmek üzereyken onunla son görüşmemi yaptığımda, döndüğümde mutlaka bir nöroloji uzmanını görmemi salık verdi.

Teşhis

Ve ben çok özlediğim vatanıma, Türkiye’ye doğru yola çıktım. Türkiye’ye vardığımda ilk işim, bir nörolog arayışına girmek oldu. Çocukluk arkadaşım Cerrahpaşa Nöroloji’de Profesördü, hemen onunla temasa geçtim ve kendisini görmek istediğimi söyledim. Karşılaştığımızda kucaklaşmamız ve kısa hatır sorma faslımızdan sonra ben sadece semptomlarımı söyledim ve o da teşhisini koydu. Evet bir Türk doktoru için teşhis koymak sadece üç dakika sürmüştü. 2002’den beri kaç tane doktor görmüş, bir dolu tahlil ve test yaptırmıştım ama hiç biri ne olduğunu anlayamamış en son doktorum ise sadece “bir sinir sistemi hastalığı olması” ihtimalini dile getirirken, benim canım Türk doktorum teşhisini koymuştu. “Sende Shy-Drager Syndrome var!”.

Nitekim, Amerika’ya geri döndüğümde gördüğüm nörologist bu teşhisi doğruladı. Diğer adıyla MSA (Multiple System Athrophy) dejeneratif bir sinir sistemi hastalığı ve malesef tedavisi henüz yok ve ölümcül bir hastalık. Sadece bazı semptomları rahatlatacak sayısı 2’yi geçmeyen ilaçla geçiştiriliyor.
Şimdi, tabi ki bunları size sadece hastalığımdan bahsetmek için yazmadım. Burada size vermek istediğim iki mesaj var. Birincisi eğer imkanınız var ise, mutlaka bir Türk doktora görünün. İkincisi ise eğer sağlık sigortanız yok ise, bulunduğunuz yerdeki “Community Hospital” lardan, bir form doldurarak ücret ödemeden yararlanabileceğinizi söylemek.

Aslında bu yazıyı yazıp yazmamak konusunda çok düşündüm. İnsanın hayatla ölüm arasındaki o ince köprüde neler düşünebileceği ancak o noktada olduğunda belli oluyor. Tıpkı ihanete uğramamış bir kadının “ben olsam şöyle yapardım” diyemeyeceği gibi ölümle burun buruna yaşamadan da ne yapacağınızı bilemeyeceğiniz gibi. Ben ölümden hiç korkmadım, çünkü Tanrı’nın huzuruna gitmekten korkacağım hiç bir şey yapmadım. Çok güzel günler yaşadım; köprü altında balık ekmek de yedim, dünyanın kaymak tabakasının olduğu balolarda dans da ettim. Güzel günlerimin kıymetini bilecek kadar acı da çektim. Bomboş bir hayat yaşamadığım için de ölüm bana ürkütücü gelmiyor. Yaşamımızdaki her normal ihtiyacımız ya da evremiz gibi, bundan konuşmaktan da kaçınmıyorum. Ama itiraf etmeliyim ki, börtü böceğe bile daha başka bakmaya başladım.

Sağlıklı ve aydınlık bir hafta diliyorum. Yüzünüzden gülücük, yüreğinizden sevgi eksik olmasın.

Fethiye

Çifte vatandaşlık hakkının doğum yolu ile en kolay sahip olunabildiği ülke olan Amerika’da, çocuk sahibi olana kadar geçen süreyi edindiğim tecrübeler ışığında adım adım paylaşacağız.

Amerika’da her eyaletin kendine özgü kanunları vardır ama hemen hemen heryerde doğum olayında aynı prosedürler uygulanır. Nedir bunlar? Sigorta kapsamı, hastane-doktor seçimi, kontroller, doğum olayı, birth certification, pasaport işlemleri ve ücretler. Bir seri halinde verilecek yazılar umarım sorularınızı ve endişelerinizi gidermeye yardımcı olur.

HAMİLELİK SİGORTALARI

Amerika da sağlık sigortası olmazsa olmazların başında geliyor. Bunun nedeni sağlık hizmetlerinde oldukça yüksek rakamların telaffuz edilmesi. Dolayısı ile eğer sağlık sigortanız yoksa, bir süreliğine bile olsa Amerika’da kalmayı planlıyorsanız herşeyden önce kendinize bir sigorta şirketi ve planı seçmelisiniz. Örneğin http://www.insure.com , http://www.insurance.com gibi sitelerden fiyatları inceleyebilir veya direk olarak sağlık sigortası satan BCBS, AETNA veya CareChoices gibi firmaların websitelerini ziyaret edebilirsiniz.  Seçeceğiniz ödeme planına göre herhangi bir sağlık problemi ile karşı karşıya kalmanız durumunda, örneğin tedavi ücretlerinizin genelde %50 ile %100’u arasında bir miktari sigorta şirketiniz karşılayacaktır.

Gelelim doğum sigortalarına; Eğer Amerika’da iseniz o yıl veya önünüzdeki yıllar içinde hamile kalmayı planlıyorsanız öncesinde var olan sigortanıza mutlaka kadın-doğum hastalıklarını dahil ettirmelisiniz. Çünkü hamilelik başladıgında sigortanız bunu karşılamak istemeyecektir veya çözüm için size bazı zorluklar çıkaracaklardır. (Yüksek prim ödeme veya en az 2 sene boyunca bu sigortayi ödeme taahhüdü isteyebilme vs gibi) Doğum olayını sigortaya ekletme veya yeni bir sigorta edinme durumunda, sigorta şirketinin şartlarını, o ufacık puntoyla yazılmış yazıları dikkatli bi şekilde tek tek okumalısınız çünkü içerisinde aleyhinize olabilecek maddeler olabilir. Mesela sigorta şirketiniz sadece hastane laboratuarında yapılan tahlilleri ödeme taahhüdü vermiştir ama hastane rutin olarak farklı bir laboratuar kullanmıştır. Dolayısı ile sigortanız bunu karşılamıyacak ve tüm tedavi ücretiniz  olduğu gibi sizin cebinizden çıkacaktır, itiraz etme hakkınızda yoktur.

Bu “pre-tax” olayını da çok kısa açıklamakta fayda var. Amerika’da da gelir vergisi Türkiye’dekine benzer dilimlere tabi şekilde hesaplanır. Yani kazancınız arttıkça vergi diliminiz artar, ödeyeceğiniz verginin yüzdesi yükselir. Diyelim ki vergi dilimlerinden bir tanesi $58,000 (yıllık gelir) olsun. Eğer yıllık $60,000 kazanıyorsanız ve ufak tefek sağlık problemleriniz varsa, yıllık $2,000′ı “flex plan”a ayırmak oldukça karlı bir olay. “Flex plan”a ayrılan para, vergi öncesi olduğundan direk vergi diliminiz düşüyor. $60,000 için vergi dilimi %25, $58,000 için %20 ise, yıllık $15,000 yerine $11,600 ödüyorsunuz. “Flex plan”a $2,000 ayırarak vergi öncesi yıllık gelirinizi $58,000′a düşürüp %20′lik dilime girerek yıllık $3,400 az vergi ödemiş olursunuz. Bu durumda “flex plan”a ayırdığınız $2,000′dan hiç geri almayıp bu miktarı yaksanız bile hala $1,400 kazançlısınız (Tablo 1). Kaldı ki yıl boyunca kendi cebinizden yapacağınız sağlık harcamaları karşılığında “flex plan”den alacağınız her dolar, gelirinizde artı hanesine geçecek (Tablo 2).

Tablo 1

Tablo 2

İşin aslı, “flex plan”a para ayırmak, sizin kendi bütçenizi, vergi dilimindeki yerinizi, yıllık muhtemel sağlık harcamalarınızı gözden geçirerek size getireceği faydalara göre karar vermeniz gereken bir seçenek. Vergi diliminde bir alt seviyeye düşme avantajınız yoksa, bu plana para aktarmanın size sağlayacağı fayda sadece aktardığınız paranın vergisini ödememek ve sağlık harcamalarında geriye alma imkanına sahip olmak şeklinde özetlenebilir. Ancak ben tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim ki, Amerika`daki sağlık giderlerinin en sıradan bir muayene veya tedkik bile olsa, oldukça yüksek olması, “flex plan”a yatırdığınız vergisiz parayı tekrar bütçenize katma olasılığı neredeyse kaçınılmaz.

En Basit Şekliyle…

En basit şekliyle Amerika’daki sağlık sigorta sistemi manava benzer dersem umarım çok gülmezsiniz. Yani manavda elma vardır, armut vardır, kavun karpuz vardır, ıspanak, salatalık, pırasa vardır ama hiçbir manav iki elma, bir armut, bir karpuzu tartıpta tek bir fiyattan hesaplamaz toptan meyva olarak… Amerika’da da aynen öyle. Göz, diş, kırık, çıkık, röntgen hepsini ayrı ayrı düşünmek gerekiyor.
Hatırlarım ilk öğrenci olarak gelmeden önce okul sağlık sigortamızı almamızı şart koşuyordu, bize yolladıkları broşürlerden bakıp en ucuzunu seçmiştim. Ama ne yazık ki geldikten 3 ay sonra bir kanal tedavisi gerektiğinde dişime, benim yanılmıyorsam yıllık $800-900 ödediğim sigortanın aslında göz boyamaktan başka bir şey olmadığını acı bir tecrübeyle öğrendim. Meğerse dişi minimum düzeyde kapsıyormuş. Göz muayenesinin cüz’i miktarını karşılıyor, gözlük cepten. Reçeteleri ise ödemiyormuş. Neyse dişçiye gittiğimde bir kanal tedavisine $800 istediğinde gözlerim yuvalarından fırladı. Doktora “bu paraya Türkiye’ye giderim, tatilimi yaparım ve kanal tedavimi de hallederim” dediğimde “Ama burası Amerika, kalite çok yüksek” demişti. Yıllar önceden kalma kanal tedavisi yapılmış dişimi gösterip, “bundan daha ne kadar iyi olabilir ki?” diye sorduğumda cevap veremedi tabii.

Neyse dönelim sigorta olayına. Amerika’da “sigorta” dendiğinde en temel hali kastediliyor detay verilmezse. Tabiri caiz ise bu tip sigorta da yolda yürürken başınıza saksı düşse yarısını falan karşılar. Amerika’ya okumaya, staja veya çalışmaya direk Türkiye’den gelenler burada çuvallıyor: “Sigorta almıştım (veya işveren sigortalamıştı), doktora gittim bir dünya para ödettiler !!!”. Aldığınız sigortayı dikkatle okumazsanız ödetirler. Gerçi Türkiye’de yaşayan biri ne kadar okusa da yazanlara anlam verebilir mi bilmiyorum çünkü on yılın üzerine ben hala bazı noktalarda çuvallıyorum. Ben ODTÜ’de asistanlık yaparken sağlık merkezine giderdik herşeyimiz bedava hallolurdu. Olmadı, hastaneye sevk, orada da ya para ödemezdik, yada cüzi bir miktar öderdik. Cüzi diyorum çünkü hiç öyle uzun uzadıya ödenen paradan şikayet edildiğini hatırlamıyorum.

On yıl içinde sahip olduğum sağlık sigortalarından anlayabildiğim kadarıyla özetliyeyim. Herşeyden önce “In network” ve “out-of-network” denen bir olay var. “In network” listesindeki doktor ve hastahaneler sigorta şirketleri ile her işlem için önceden belirlenmiş, sabit (genelde standarda göre daha düşük) ücrete anlaşmalı. Bu doktor ve hastahanelere giderseniz genel masraf düşük oluyor, yani hem size hem de sigorta şirketine maliyet minimum.

Örnek Sağlık Sigortası Tablosu

Aslında benim geçen seneki sigortamdan küçük bir tablo halinde vereyim, arkasından bir veya iki örnekle olayı daha somut hale getirebilirim sanırım. Tabloda İngilizce ve Türkçe karışık yazıyorum çünkü bazı terimlerin tam karşılığı ya yok (sözlükte olsa bile tam anlamı vermiyor) ya da ben bilemiyorum ama Amerika’ya gelmeye niyetlenip ufak bir araştırma yapanlara, bulduklarını anlamalarında çok faydalı olabileceğine inanıyorum.

Şimdi bir örnekle tabloda gerçekten ne demek istendiğine bakalım. Hatta gerçekçi olması için benim böbrek taşı olayını anlatayım. Bir iki gün hafif ağrı, bir öğleden sonra şiddetlenince önce doktoruma gittim. İlk ödenecek para “co-pay” denilen katkı payı. Benim doktor “in network” olduğundan $20′ı cepten direk ödüyorum. Buradaki muayene için başka para ödemiyorum. Genelde bu tip aile doktoru viziteleri (benim bulunduğum Washington D.C. bölgesinde) $80 ile $100 arasıdır sigortasız giderseniz. Artı diğer masraflar tabii. Tahlil gerekirse (benim sigortamda) eğer aynı gün giderseniz yeni bir “co-pay” ödemiyorsunuz. Başka gün giderseniz $20 daha cebinizden çıkacak. Doktor ufak bir muayeneden sonra böbrek taşı ve bir iki ihtimal daha saydıktan sonra acil servise yolladı. Hastahaneye gittim, hemen tahlil için kan ve idrar alındıktan sonra bir ağrı kesici verildi ve şu anda adını hatırlayamadığım kocaman bir aletin içine soktular. Tahlil sonuçlarını biraz bekledikten sonra doktor bey elinde tonla kağıt ile geldi ve “küçük böbrek taşların var, bir iki hafta bol bol sıvı iç, ağrı olursa da falanca ağrı kesiciyi al” dedi ve taburcu oldum. Acil servise girişimle çıkışım arasında iki saat ya var ya yok. Gözünü sevdiğim Amerika… Taaaa ki faturalar postadan çıkana kadar. Önce acil servis masrafı, sonra aleti kullanan teknisyen ve malzeme masrafı, sonra tahlil masrafı derken benim fatura oldu $5,000. Yani bana “sende böbrek taşı var bolca su iç, ağrı olursa Aspirin” al demek için adamlar utanmadan $5,000 istiyorlar. Hani taşı kırsalar içim sızlamaz. Acil servise gittiğim için “deductible” olan $400′dan arta kalanın %90′ı sigorta tarafından ödeniyor. Buna göre $5000-400= $4600′ün %10′u olan $460 benim cepten çıkacak. Kabaca toplarsak o günün cüzdanımda yaptığı hasar $20 muayene katkı payı, artı $400 “deductible”, artı $460 benim payıma düşen %10′luk kısım, toplam $880. Sigortanız yoksa $5,000′den fazla. Ve sadece yarım gün içinde cepten çıkan para. Peki bu sigortanın bana maliyeti nedir ? Maaşdan kesilen katkı payı aylık $50 civarı miktar üzerine şirket de $300 ödüyor. Yani şirketteki grup indirimi kanalıyla olmasa bu sigortaya ödeyeceğim aylık $350′den az değil.